Dvořáks Serenade als filmmuziek

Dvořák is vooral bekend dankzij zijn Negende symfonie ‘Aus der Neuen Welt, mede dankzij het veelvuldig gebruik van deze compositie in films, documentaires en commercials. Zijn internationale doorbraak had hij echter te danken aan het succes van zijn eerder geschreven Serenade voor strijkers. We geven drie filmtips waarin deze aantrekkelijke, toegankelijke en ontroerende strijkersmuziek klinkt.

Tekst: Noortje Zanen

De Tsjechische componist Antonín Dvořák had een grote voorliefde voor strijkinstrumenten. Als jongetje speelde hij al Boheemse volksmuziek op zijn kleine viooltje, later werd hij beroepsaltist en violist en componeerde hij veel kamermuziek voor zijn favoriete instrumenten. Ook de aantrekkelijke strijkerspartijen in zijn orkestwerken bewijzen dat hij van strijkers hield. Zijn Serenade, opus 22 is misschien wel het mooiste voorbeeld. Dvořák schreef het in 1875, een gelukkige periode in zijn leven aan het begin van zijn carrière. Hij was net getrouwd, zijn composities werden eindelijk gewaardeerd en hij ontving een prestigieuze Oostenrijkse staatsbeurs ter ondersteuning van ‘jonge, arme en talentvolle kunstenaars’.

De bekende Weense muziekcriticus Eduard Hanslick, die in de jury van deze staatsbeurs zat, feliciteerde de jonge componist per brief en sprak de wens uit dat Dvořáks muziek ook bekend zouden worden buiten het kleine Tsjechische vaderland, dat immers: ‘toch al niets voor u doet’. Het was het begin van zijn internationale doorbraak. In de Serenade weerklinkt de voorspoed van de componist. In alle vijf delen klinken onweerstaanbaar aantrekkelijke melodieën die zeer geschikt zijn als filmmuziek, of het nu over orthodoxe joden gaat, over buitenaardse wezens of over de koningin van Engeland.

1. Unorthodox (2020)

Dvořáks Serenade speelt een belangrijke rol in het leven van de hoofdpersoon Esty (fenomenaal vertolkt door de Israëlische actrice Shira Haas) uit de intrigerende miniserie ‘Unorthodox’. Volgens de strenge regels van haar geloofsgemeenschap mag zij als vrouw eigenlijk geen muziek maken, maar de eigenzinnige Esty heeft zichzelf als kind stiekem leren piano spelen. Aanvankelijk mag ze van haar echtgenoot bij hoge uitzondering ook wat pianolessen volgen, maar dat voorrecht moet ze opgeven als blijkt dat ze niet gemakkelijk zwanger raakt.

Uit wanhoop laat de jonge Esty de orthodox joodse gemeenschap in New York achter zich en vlucht naar Berlijn. Als ze daar door toeval terecht komt in het conservatorium en een repetitie van het strijkorkest bijwoont is ze diep ontroerd. Luisterend naar het tweede deel uit Dvořáks Serenade beseft ze opeens dat ze óók aan het conservatorium wil studeren en zo in Berlijn een nieuw leven op zou kunnen bouwen. Maar heeft ze daarvoor niet structureel te weinig gestudeerd en heeft ze wel genoeg talent?

Bekijk Unorthodox op Netflix.

2. Arrival (2016)

Dat Dvořáks toegankelijke Serenade breed inzetbaar is als filmmuziek blijkt uit deze tweede filmtip. The succesvolle sciencefiction ‘Arrival’ van Denis Villeneuve heeft helemaal niets met de thema’s en personages van ‘Unorthodox’ te maken, de enige overeenkomst is dat Dvořáks Serenade in beide films een opvallende rol speelt. Wanneer twaalf ruimteschepen verspreid over de wereld neerstrijken, sturen de desbetreffende landen topteams naar de schepen om contact te leggen met de aliens. In het Amerikaanse team zit linguïste Louise Banks (Amy Adams), die de aliens het best van iedereen lijkt te begrijpen. ‘Slim en relatief subtiel zet Villeneuve de nieuwsgierigheid van de wetenschap af tegen het aanwakkeren van angst en paniek door de media en de politiek’ schreef een recensent in de Volkskrant, die de film met vier sterren bekroonde.

De meeste strijkersklanken in de film zijn niet afkomstig van Dvořák, maar van de markante IJslandse filmcomponist Jóhann Jóhannsson: geheimzinnige, futuristische klanken die passen bij de spanningen rond de komst van de aliens. Er is maar één scène in de film die zich niet afspeelt in het grimmige kamp van de Amerikaanse onderzoekers en het leger, en dat is bijna aan het eind van de film, als Louise een feestelijke, internationale receptie bijwoont waar zij een interessante conversatie voert die allesbepalend is voor de verrassende plot van het verhaal. Juist op dat moment klinkt het aangrijpende vierde deel uit de Serenade van Dvořák.

Bekijk Arrival op Prime Video.

3. The Young Victoria (2009)

Het Britse koningshuis is een dankbaar onderwerp voor films en series, dat blijkt bijvoorbeeld uit het enorme succes van de Netflix-serie The Crown over koningin Elizabeth II, de langst zittende koningin van het Verenigd Koninkrijk. Het vierde seizoen is net verschenen, dus dit is een ideaal moment om het kostuumdrama ‘The Young Victoria’ uit 2009 nog eens terug te kijken en om het leven van de huidige Britse koningin Elizabeth te vergelijken met het leven van koningin Victoria die van 1837 tot 1901 aan de macht was. Dvořáks Serenade speelt weliswaar niet zo’n prominente rol in deze film (waarin nog veel meer klassieke muziek klinkt van andere componisten), maar de betreffende scène illustreert nogmaals hoe krachtig deze muziek is.

Na een amusante dialoog tussen Victoria en premier Lord Melbourne schrijft de koningin een brief aan haar geliefde Albert (die op dat moment nog niet met haar verloofd is), waarin ze openhartig is over haar onconventionele, vertrouwelijke relatie met de premier. Ze verklapt hoezeer ze gesteld is op Lord Melbourne, die ze bewondert als politicus en met wie ze veel plezier heeft. Soms moeten ze samen giechelen als twee stoute kinderen. Ze hoopt dat Albert de premier ooit ook leert kennen en waarderen zoals zijzelf doet. Dvořáks hartverwarmende klanken uit het tweede deel van de Serenade ondersteunen en versterken de inhoud van de brief, die Victoria hardop voorleest.

Bekijk de trailer van The Young Victoria.

Amsterdam Sinfonietta heeft Dvořáks Serenade al vaker uitgevoerd, onder meer in Het Concertgebouw: klik hier om een opname van het werk te beluisteren.

Deel deze pagina
     

Wat zijn de voordelen van series?

  • ruime seriekorting
  • 10% extra Vriendenkorting
 

Amsterdam Sinfonietta maakt gebruik van Cookies ter verbetering van onze website. Maakt u verder gebruik van onze website dan gaat u hiermee akkoord.
Meer informatie

Ok