Gijs Scholten van Aschat en Pessoa

Amsterdam Sinfonietta geeft in maart vier concerten samen met Gijs Scholten van Aschat. Wat hebben Arvo Pärt en Fernando Pessoa met elkaar gemeen? Allebei houden ze zich bezig met religie, en allebei laten ze hun eigen kijk op de wereld zien, volgens Gijs Scholten van Aschat. Hij lardeert de door Amsterdam Sinfonietta gespeelde Greater Antiphons van Pärt met gedichten van Pessoa. Van Aschat, de acteur met de mooiste spreekstem van Nederland, over Portugals beroemdste twintigste-eeuwse dichter.
Frederike Berntsen

‘Fernando Pessoa is uniek in zijn dichtkunst. Hij heeft geschreven onder verschillende heteroniemen. Ik stuitte een aantal jaren geleden op een Jezusgedicht uit de bundel “De hoeder van kudden”: schitterend. Pessoa heeft het in zich om alles op een andere manier te bekijken dan je zou verwachten. Hij schrijft poëzie, maar het is soms hard wat je leest. Dit fragment heeft hij geschreven onder het heteroniem Alberto Caeiro.’


VIII
Op een middag tegen het einde van de lente
Had ik een droom als een fotografie.
Ik zag Jezus Christus op aarde komen.

Hij kwam langs een berghelling
En was opnieuw kind geworden,
Hij holde en rolde door het gras
En rukte bloemen uit om ze weer weg te gooien
En lachte dat het in de verre omtrek hoorbaar was.

Hij was uit de hemel gevlucht.
Hij was te zeer van ons om door te gaan
Voor tweede persoon van de drie-eenheid.
[…]


‘In dit Jezusgedicht, dat heel lang is en eigenlijk een soort verhaal, ben ik de verteller, de dichter die het kind Jezus ontmoet en de toehoorder deelgenoot maakt van zijn ervaringen met hem. Ik doe het uit mijn hoofd, het is een beetje m’n solo. Andere gedichten die we hebben uitgekozen spreken meer voor zich, ze zijn beschouwender, en daarom is het voldoende als ik ze voordraag. Bovendien, als ik alles uit mijn hoofd zou doen bestaat het gevaar dat ik erg een acteur sta te zijn, iets wat niet past in dit Sinfoniettaprogramma.’

‘Ik oefen op de komma’s, de interpretatie, de overgangen. En, dat klinkt simpel, maar toch: het gedicht begrijpelijk overbrengen, als valt de gedachte je op het moment van uitspreken in, is een hele opgave. Je moet uitkijken met je te veel inleven. De luisteraar moet alle ruimte krijgen. Het is niet de bedoeling dat je als acteur de ruimte tussen het gedicht en de luisteraar opvult, er mag niet te veel Gijs tussen zitten. Ik ben de brenger, ik deel een gedachte met het publiek, dat is de uitdaging.’

‘Het is niet de bedoeling dat je als acteur de ruimte tussen het gedicht en de luisteraar opvult, er mag niet te veel Gijs tussen zitten’


‘Ik ken Pessoa sinds 1979, een leraar op de toneelschool liet ons hem lezen, ik vond zijn werk buitengewoon. Sindsdien ben ik steeds meer van zijn poëzie gaan houden. Zijn stijl is modern, zijn gedachten zijn origineel. Iets als “langzaam naar een steen kijken”, ook daar dicht hij over. Langzaam naar een steen kijken: je begrijpt wat hij bedoelt, maar in het dagelijks leven zeg je dat niet zo. Mij spreekt het erg aan, hij verwoordt de dingen zo dat je na gaat denken over wat hij zegt. Op mijn beurt deel ik zijn gedichten uit aan mijn leerlingen.’

‘Toen ik de muziek van Arvo Pärt hoorde, de antifonen, moest ik direct aan Pessoa denken, die twee raken aan elkaar, hoe verschillend ze ook zijn. Allebei houden ze zich bezig met religie, en allebei laten ze hun eigen kijk op de wereld zien. Pessoa haalt de heiligheid onderuit, terwijl de muziek van Pärt je juist naar de hemel voert. De kunst van deze twee mannen vormt een contrapunt. Doordat muziek en tekst straks om en om klinken, kan ik me voorstellen dat de muziek in dit programma ruimte biedt om over het voorafgaande gedicht na te kunnen denken. Dat is nodig, er zit zoveel in die teksten, geschreven in ogenschijnlijk eenvoudige taal. En dat is het knappe, om in niet-hoogdravende taal veel, zo niet alles, te zeggen.’

‘Pessoa haalt de heiligheid onderuit, terwijl de muziek van Pärt je juist naar de hemel voert’


‘Alberto Caeiro – het heteroniem van Pessoa van wie de gedichten komen die we hebben uitgezocht – is iemand die zich afvraagt waarom we de dingen moeten benoemen. Hij pleit ervoor om naar de dingen te kijken, dan zeggen ze je genoeg. Niet meteen interpreteren, gewoon het ding het ding laten zijn. Zo heeft hij ook een gedicht over een bocht in de weg, en dat gaat erover dat ik hier sta en aan het einde zie je een bocht. Nu kun je erover na gaan denken wat er na die bocht is, maar dat is zinloos, laat de mensen die daar leven dat maar doen. Probeer in het hier en nu te zijn, dat is de boodschap. Op het toneel ben ik daar ook mee bezig, ik probeer in het moment te zijn. Dat is knap lastig, het spookt vaak genoeg door je hoofd: zou het goed gaan, zou ik net zo goed spelen als gisteren? Allemaal gedachten waar je niets aan hebt, en die je uit je concentratie halen. Je kunt aan mindfulness doen, maar je kunt ook Pessoa lezen.’

Deel deze pagina
     

Wat zijn de voordelen van series?

  • ruime seriekorting
  • 10% extra Vriendenkorting
  • vrije-keuze-serie in Amsterdam, korting vanaf 3 concerten
  • vanaf 6 concerten gratis cd naar keuze
 

Amsterdam Sinfonietta maakt gebruik van Cookies ter verbetering van onze website. Maakt u verder gebruik van onze website dan gaat u hiermee akkoord.
Meer informatie

Ok